Śmierć i wniebowzięcie Hanusi *

W Wielką Sobotę Teatr Polskiego Radia zaprosił na premierę słuchowiska „Hanusia” Gerharta Hauptmanna (w przekładzie Marii Konopnickiej), wpisując się tym samym w atmosferę Świąt Wielkiej Nocy, tym bardziej że w oryginale tytułu sztuki znajduje się słowo „wniebowzięcie”. Adaptacji dramatu dokonała i słuchowisko wyreżyserowała Magdalena Małecka-Wippich.

W pierwszym rzędzie: Krzysztof Szczepaniak, Sara Lityńska, Łukasz Lewandowski. Fot. Krzysztof Świeżak

Napisana w 1893 roku „Hanusia” jest wyjątkową sztuką w dramaturgicznym dorobku niemieckiego autora, laureata Nagrody Nobla, urodzonego w dzisiejszym Szczawnie-Zdroju, a zmarłego w Jagniątkowie, będącym obecnie dzielnicą Jeleniej Góry. Hauptmann jest bowiem uważany za przedstawiciela nurtu naturalistycznego w teatrze światowym. W swoich dramatach przedstawiał obraz nizin społecznych: ich biedę, wyzysk i niesprawiedliwe traktowanie ze strony wyżej stojących w strukturze klasowej warstw społeczeństwa. Co prawda akcja „Hanusi” dzieje się również w przytułku dla ubogich, to jednak główną uwagę pisarz koncentruje na smutnych losach dziewczynki, niedawno osieroconej przez matkę, wychowywanej przez nadużywającego alkoholu ojczyma, murarza Matterna (w słuchowisku gra go Arkadiusz Brykalski), który znęca się nad pasierbicą, poniewiera nią, zmusza do żebrania, by miał za co pić.

Stosowana przez patologicznego ojczyma przemoc fizyczna i psychiczna znakomicie koresponduje ze współczesnością, w której przemoc domowa jest jednym z poważniejszych problemów społecznych. Podobnie jak zjawisko samobójstw lub prób samobójczych wśród młodocianych. Zdesperowana Hanusia, którą kreuje Sara Lityńska, próbuje się utopić; szczęśliwie jednak zostaje uratowana przez drwala Seidela (znakomita kreacja Łukasza Lewandowskiego) i trafia pod opiekuńcze skrzydła „beneficjentów” domu dla ubogich (świetne ich portrety tworzą: Ewa Konstancja Bułhak, Elżbieta Nagel, Robert Majewski). Równoległą warstwą fabularną dramatu Hauptmanna jest świat oniryczny, w którym pojawiają się postaci jej matki (debiutująca w Teatrze Polskiego Radia Natalia Gadomska) oraz lubianego przez dziewczynkę nauczyciela Gottwalda (Krzysztof Szczepaniak, który występuje też w roli krawca, przynoszącego Hanusi piękną suknię do trumny). Zestawienie okrucieństwa zaznanego na ziemi przez dziewczynkę z pięknem ukazujących się umierającej postaci — z ich dobrocią, łagodnością i słodkim śpiewem chórów anielskich — robi piorunujące wrażenie na słuchaczach, w czym niekwestionowaną zasługę ma rewelacyjna obsada (oprócz wymienionych także Justyna Kowalska w roli Siostry Marty oraz Zbigniew Konopka jako wójt Berger i Nieznajomy).

Znakomitą, budującą klimat słuchowiska muzykę stworzył duet KONKUBINAT w składzie: Magdalena Małecka-Wippich (altówka, instrumenty klawiszowe) i Marcin Wippich (instrumenty perkusyjne). To ich muzyka, wsparta realizacją dźwięku przez Macieja Kuberę, sprawia, że niemal fizycznie odczuwa się egzystencjalne trudy, ludzką nędzę mieszkańców przytułku oraz piękno „tamtego świata”.

* Recenzja napisana dla portalu "Teatr dla Wszystkich" i tam opublikowana 6.04.2026 r.