Top model doby PRL-u *

Pod względem formalnym Katarzyna Droga, jako autorka książki "Jaskółki. Powieść o kobietach mody PRL-u", nie zaskakuje — wybiera bowiem stylistykę, w której czuje się najlepiej, czyli powieść biograficzną.

Okładkę projektowała Kira Pietrek. Fot. materiały prasowe

Bohaterkami jej wcześniejszych fabularyzowanych biografii były m.in. Hanka Ordonówna, Hanka Bielicka czy Joanna Chmielewska. Tym razem Katarzyna Droga zabiera czytelników w świat mody okresu Polski Ludowej, a ściślej mówiąc — w środowisko skupione wokół Mody Polskiej, przedsiębiorstwa państwowego, które w tamtym okresie dyktowało Polkom i Polakom styl ubierania oraz kształtowało trendy modowe.

„Tamten okres” w powieści "Jaskółki…" to lata 1963–1968 (pamiętny Marzec i jego konsekwencje), choć w retrospekcjach fabuła cofa się do roku 1958, gdy Moda Polska została utworzona. To także czas, gdy przedsiębiorstwem niepodzielnie rządzi Jadwiga Grabowska, zwana też Grabolką, Grabolettą lub „stalową babą w jedwabiach”. Gdy więc w firmie zostaje zatrudniona Helena Bohle-Szacka „Lilka”, między kobietami zaczyna iskrzyć. Są bowiem jak ogień i woda — jedna kultywuje tradycyjne modowe tendencje, druga jest prekursorką bardziej światowych, nowoczesnych rozwiązań. Antagonizmy między bohaterkami napędzają akcję powieści, dodają jej dramatyzmu, wywołując niesnaski, zakulisowe rozgrywki i prowadząc do przewartościowania stanowisk innych członków zespołu Mody Polskiej.

W powieści Drogi istotną rolę odgrywa również dramatyczny wątek związany z Kayą Mirecką. Pozwala on autorce pokazać koszmar okresu PRL-u, naznaczonego donosami, inwigilacją, niszczeniem ludzi, szantażami, a także więzieniem — w przypadku odmowy współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa. Pisarka ukazuje też inne cechy tamtej epoki: układy, łapówki, znajomości i intrygi będące na porządku dziennym. Katarzyna Droga bardzo wiarygodnie odtwarza ten świat. Podobnie dobrze konstruuje postacie swoich bohaterek — również tych fikcyjnych, z Jowitą Piekarczuk na czele — z których wiele nosi w sobie jeszcze wojenną lub obozową traumę, a inne traktują modeling jako pierwszy krok do lepszego życia, jako ucieczkę od rzeczywistości, w której pończochy są przedmiotem pożądania.

Oprócz wspomnianych protagonistek, na kartach książki pojawiają się także postacie znane z rzeczywistości: Grażyna Hase, Nina Andrycz, Xymena Zaniewska, Jerzy Antkowiak, Barbara Hoff, Helena Rubinstein. Ukazane zostają również początki festiwalu w Opolu oraz zalążki Telewizji Polskiej. Nawet jeśli nie wszystko w narracji w pełni zgadza się z historyczną prawdą, to zasługą autorki jest takie wplecenie tych elementów w tok fabularny, że brzmią one wiarygodnie. Tak samo naturalnie i przekonująco wypadają dialogi bohaterów. Ci, którzy żyli w latach 60. XX wieku, z pewnością docenią realistyczny obraz szarej codzienności tamtego czasu.

A ci, którzy zwykli oceniać książki po okładce, w tym przypadku powinni odstąpić od tego zwyczaju.

Katarzyna Droga: "Jaskółki. Powieść o kobietach mody PRL-u"

Wydawnictwo Znak

Kraków 2025

Stron: 392 

* Recenzja napisana dla portalu "Teatr dla Wszystkich" i tam opublikowana 21.09.2025 r.