Luigi Pirandello na nowo *

Po kilkudziesięciu latach nieobecności na polskim rynku wydawniczym trafia właśnie na półki księgarń wybór dramatów Luigiego Pirandella „Nagie maski”. To najnowsza publikacja Agencji Dramatu i Teatru, której medialnie patronuje między innymi „Teatr dla Wszystkich”.

Okładkę zaprojektowała Maria Uniejewska. Fot. Krzysztof Krzak

To znakomita okazja, by przypomnieć sobie lub zapoznać się po raz pierwszy z twórczością tego jednego z najbardziej znaczących autorów tekstów dramatycznych, tym bardziej, iż jego dzieła cieszyły się popularnością w Polsce w latach 20., a potem na przełomie 60. i 70. ubiegłego wieku. Polskie teatry grały je w tłumaczeniach m.in. Jerzego Jedrzejewicza, Zofii Jachimeckiej i Leona Chrzanowskiego. Dla Agencji Dramatu i Teatru nowego przekładu dokonała Kamila Straszyńska. Niektóre po raz pierwszy zyskały polskojęzyczną wersję. Jej tłumaczenia są nie tylko nowe, ale i nowoczesne, bowiem translatorka, poza doskonałą – co oczywiste – znajomością języka włoskiego, równie świetnie zna wymagania współczesnego teatru i potrzeby aktorów. Skończyła wszak wiedzę o teatrze i reżyserię na warszawskiej Akademii Teatralnej, asystowała m.in. Wojciechowi Farudze przy jego „Matce Joannie od Aniołów” w stołecznym Teatrze Narodowym; ma też na koncie samodzielne realizacje spektakli w warszawskim Teatrze Wielkim – Operze Narodowej i rzymskim Teatro Manzoni (obecnie związana jest z Teatro dell’Opera di Roma). Dlatego też tłumacząc sztuki Pirandella Straszyńska zadbała o to, by kwestie wygłaszane przez aktorów brzmiały jak najbardziej naturalnie i dobrze układały się w ustach polskich aktorów, do czego oni przywiązują ogromne znaczenie, o czym mówią często w wywiadach i bardzo sobie cenią. Dobrze się je też czyta. Znajomość „teatru od kulis” zapewne przydała się tłumaczce przy pracy nad didaskaliami, które u Pirandella są mocno rozbudowane i szczegółowe.

Trudno byłoby wydać całościowy zbiór dramatów autora „Gigantów z gór”, bowiem był on twórcą niezwykle płodnym. Samych tylko sztuk scenicznych napisał 43, a oprócz tego ponad 250 opowiadań. Omawiana antologia zawiera sześć dramatów napisanych w latach 1917 – 1929. Otwierają ją teksty tworzące tak zwaną trylogię metateatralną: „Sześć postaci w poszukiwaniu autora”, „Każdy na swój sposób” i „Dziś wieczorem improwizujemy”, które w niezwykle interesujący, czasami absurdalny i humorystyczny sposób łączą dwie rzeczywistości: teatru i fikcji, fantazji autora. Kolejne dramaty to: „Henryk IV”, „Tak jest, jak się państwu zdaje” i „Rzeczywistość snu”, w których autor porusza problemy dotyczące człowieka i jego tożsamości, masek, które onże zakłada w zależności od sytuacji (tytułowe „Nagie maski” to określenie, które sam Pirandello nadał swoim dramatom).

Teksty sztuk w publikacji Agencji Dramatu i Teatru poprzedza szczegółowa analiza twórczości Pirandella, laureata literackiego Nobla „za twórczą śmiałość i wynalazczość w odrodzeniu sztuki dramaturgicznej i scenicznej” oraz jego pozycji w światowej dramaturgii napisana ciekawie popularnonaukowym językiem przez Judytę Pągowską, a zamyka posłowie autorstwa samej tłumaczki wyjaśniające po co nam dzisiaj Pirandello.

Luigi Pirandello: "Nagie maski" 

Tłumaczenie: Kamila Straszyńska

Agencja Dramatu i Teatru 

Warszawa 2025

Stron: 530

* Recenzja powstała dla portalu "Teatr dla Wszystkich", gdzie opublikowana została 19.05. 2025 r.